bez czarny 1
Piękno

Bez czarny


(Sambucus nigra L., rodz. Caprifoliaceae)

Jest krzewem występującym w całej Polsce. Dorasta do kilku metrów wysokości. Jego kora jest popękana i zazwyczaj szara. Rdzeń gałęzi jest dość charakterystyczny, wygląda jak biała gąbka. Liście bzu są pierzaste, składające się z pięciu lub sześciu listków. Kwiaty ma białe z lekkim żółtawym lub kremowym odcieniem. Zebrane są w kwiatostany kształcie baldachimów o słodkim i intensywnym zapachu. Owoce dojrzewają w okolicach sierpnia dając ciemno fioletowe, prawie czarne jagody.

Surowcami dostarczanymi przez roślinę są kwiaty i owoce.

Kwiaty zbiera się przed całkowitym rozwinięciem się wszystkich pąków w baldachimie. Przypada to na okres maja i czerwca. Kwiatostany suszy się w cieniu, w cienkich warstwach, w temperaturze poniżej 35°C, po czym oddziela się ogonki.

Owoce zbiera się, gdy są całkowicie dojrzałe, ścinając całe baldachimy. Niedojrzałe owoce są toksyczne. Przyczyną jest zawartość sambunigryny, uwalniającej podczas suszenia cyjanowodór. Suszenie odbywa się w podwyższonej temperaturze, po czym jagody ociera z szypułek. Oprócz suszenia, popularnymi metodami przechowywania owoców czarnego bzu, są przerabianie ich na soki, dżemy i powidła.

Skład chemiczny

W składzie kwiatów znajdują się takie związki jak flawonoidy, glikozydy, olejek eteryczny i witamina C.

Owoce zawierają więcej witamin, głównie A, B i C, kwasy organiczne, barwniki antocyjanowe, składniki mineralne, także jod, oraz garbniki.

Działanie:

Kwiaty:

  • moczopędne
  • napotne

Owoce:

  • moczopędne
  • napotne
  • przeczyszczające

Zastosowanie

Odwary z kwiatów lub mieszanki je zawierające można podawać dziecku przy przeziębieniach, grypie, nieżytach górnych dróg oddechowych, także przy problemach z nerkami i pęcherzem moczowym.

Napary w postaci mieszanki kwiatów bzu czarnego, kwiatów bławatka i rumianku oraz ziela świetlika, stosuje się przy zapaleniu spojówek, do przemywania oczu.

Owoce bzu czarnego, w formie zaparzanych herbatek jak i przetworów, podawane są w podobnych sytuacjach jak kwiaty. Przydają się również przy problemach z układem pokarmowym działając lekko przeczyszczająco. Dodawane są do mieszanek regulujących trawienie. Same owoce doskonale nadają się także dla bardzo małych dzieci.

Zagęszczony sok stosowany jest przy bólach neuralgicznych.

Przygotowywane soki i przetwory takie jak dżemy i powidła, powinny stanowić wraz z przetworami z malin stały dodatek do diety dzieci często chorujących. Szczególnie podatnych na przeziębienia i choroby układu oddechowego. Należy jedynie uważać, jeśli u dziecka występują biegunki.

Dodatkowym smaczkiem są syropy z kwiatów bzu czarnego, które można stosować podobnie jak zagęszczone soki malinowe, czy wiśniowe. Smak syropu jest całkowicie inny od nieraz nie lubianego soku z owoców czarnego bzu. Są one dostępne w sklepach ze zdrową żywnością jak i marketach.

Ciekawostką są racuszki zawierające świeże kwiaty czarnego bzu. Niegdyś była to tradycyjna potrawa, dziś bardzo rzadko spotykana. 

Owoce czarnego bzu można traktować podobnie jak inne owoce sezonowe, robiąc z nich kompoty, najlepiej mieszane z jabłkami i nieco zakwaszane.

Jeśli zdarzy się wam spożyć surowe owoce, mogą one wywołać nudności lub wymioty, więc lepiej nie proponować ich w tej postaci całkiem małym dzieciom.

Formy podawania

Odwar z kwiatów: 1 łyżkę kwiatów bzu należy gotować przez 5 minut, bez przykrycia, i pozostawić do naciągnięcia przez 15 minut. 1

Syrop z kwiatów: 25 baldachów kwiatów zalewa się 1 litrem syropu cukrowego, przygotowanego w proporcjach litra wody na 1 kilogram lub 1,5 cukru. Po upływie doby syrop odcedza się i zakwasza sokiem z cytryny. Można dodatkowo pasteryzować. 1

Napar z owoców (lekko przeczyszczający): łyżkę suchych owoców, po zalaniu połową szklanki zimnej wody, pozostawia się na noc. Rano powoli doprowadza się do wrzenia i podaje 1 do 2 razy dziennie. 1

Sok z owoców: na sok wyciśnięty z kilograma dojrzałych owoców należy dodać 400 g cukru, po czym pasteryzować. 1

Syrop z owoców: 1 kilogram owoców należy zalać 2 szklankami wrzątku i gotować przez 10-15 minut. Do wyciśniętego soku dodaje się pół kilograma cukru, po czym zagotowuje. Ilość cukru warto dobrać metodą prób i błędów. Z doświadczenia wiem, że przesłodzony (lub przepalony) syrop czy sok z czarnego bzu trudno jest wypić. 1

Rate this post